Хомушку (ранее публ. как Кужугет) Шенне Юрьевна

С. ПЮРБЮНҮҢ "ШАҢГА БОЛГАН ТАВАРЫЛГА" ДЕП ЧЕЧЕН ЧУГААЗЫНДА САТИРИКТИГ ОВУР-ХЕВИРЛЕР

Бо чүүлде тыва чогаалчылар С. Пюрбюнүӊ «Шаӊга болган таварылга» (1957) деп чечен чугаазы-биле чергелештир Б. Хөвеӊмей, Л. Иргит болгаш М. Күжүгеттиӊ чогаалдарында ийиги чергениӊ даргазы, аӊаа чагырткан ажылчыннарныӊ сатириктиг овур-хевирлер системазыныӊ допчу сайзыралын хайгаарап турар. Сатириктиг овур-хевирлерни чуруурда, авторларныӊ болганчок-ла ажыглаар литературлуг аргалары - портрет чурумалы, чогаал маадырын чугаа-домактыӊ дузазы-биле чуруп көргүзери, маадырларныӊ физиологтуг болгаш психоэмоционалдыг байдалдары, кочулалдыг аян-хөөн, оюн аргазы, билииргек дарга, аӊаа хомудаан ажылчынныӊ, өндүр-бедик Дээр-Деӊгерниӊ, бот-тогдунар ажылчынныӊ, дириг амытаннарныӊ - улуургак Адыгныӊ, аӊаа кызагдаткан Койгуннуӊ, Морзуктуӊ, Хаваннныӊ овур-хевирлери. Ук чүүлдүӊ автору ийиги чергениӊ даргазы (азы бригадир) болгаш аӊаа дорамчылаткан ажылчыннарныӊ дугайында теманы ажыткан баштайгы сатириктиг чогаалдарныӊ чыындызы «Шоодуг болгаш дузаашкын» (1958ч) деп үндүрүлгеже кичээнгейни угландырып турар. Көрдүнген ажылда адаттынып турар теманыӊ төөгүзүнге хамаарыштыр айтырыг көдүртүнген. Эртем-шинчилел ажылыныӊ боттанган түӊнелдери: а) С. Пюрбюнүӊ чечен чугаазы - ийиги чергениӊ даргазы, аӊаа чагырткан, кем чок ажылчыннарны көргүскен баштайгы сатиралыг чогаал болур; б) тыва уран чогаалда дарга биле кызагдаткан ажылчынныӊ дугайында тема идепкейлиг болуп турар; в) шинчилеп турар тема янзы-бүрү жанрларда: басняларда, чечен чугааларда болгаш лириктиг шүлүктерде ажыглаттынган; г) эрге-дужаалга ооргаланыр дарга, аӊаа базындырган ажылчыннар дугайында тема тыва литературада уламчылап турар.